familylife.gr
Μοναχοπαίδι: ένα βαρύ φορτίο

Μοναχοπαίδι: ένα βαρύ φορτίοΤα μοναχοπαίδια συχνά επιφορτίζονται με το άγχος να φέρουν εις πέρας τις προσδοκίες των γονιών τους. Μάλιστα, κάποια από αυτά εγκλωβίζονται ανάμεσα στα «θέλω» του εαυτού τους 

και τα «πρέπει» των γονιών τους.

της Ευγενίας Σουμάκη, παιδοψυχιάτρου-ψυχαναλύτριας

Η γέννηση ενός παιδιού σηματοδοτεί μια νέα φάση για τους γονείς ως άτομα, για το ζευγάρι, αλλά και για την ευρύτερη οικογένεια. Μια φάση έντονων συναισθημάτων και ανακατατάξεων σε ψυχικό επίπεδο, καθώς και αλλαγών σε επίπεδο ζωής. Οι φαντασιώσεις και οι προβολές των γονιών είναι αυτές που δίνουν «υπόσταση» στο βρέφος, ή, όπως ο Donald Winnicott λέει, μετατρέπουν το «είναι» σε «γίγνεσθαι».

Ένα παιδί μοιράζεται τις ασυνείδητες επιθυμίες τους για δική του, αλλά και δική τους ολοκλήρωση, τα ασυνείδητα διαγενεολογικά μηνύματα για συνέχιση και ανάπτυξη. Θυμηθείτε τα παραμύθια με τα οποία μεγαλώσαμε. Φέρτε στον νου σας τη Βασιλοπούλα στο λίκνο της, ενώ «καλές» και «κακές» νεράιδες μεταφέρουν τις ευχές και τα μηνύματά τους για το μέλλον. Φέρτε στον νου σας όλους τους νέους γονείς πάνω από την κούνια των νεογέννητων μωρών τους να ονειροπολούν, να εύχονται, να οραματίζονται.

Βαριά κληρονομιά

Όμως, συχνά αυτές οι προβολές είναι βαριά κληρονομιά για το παιδί. Αυτή είναι, λοιπόν, η μοίρα του βρέφους- παιδιού-εφήβου. Να χρειάζεται να επεξεργαστεί και συχνά να «παγιδεύεται» στις επιθυμίες των γονέων και του ευρύτερου περιβάλλοντος. Άραγε θα φέρει εις πέρας τις προσδοκίες τους; Θα καταφέρει το ακατόρθωτο; Θα «προδώσει» την ιστορία τους; Και αν είναι έτσι, τι πιθανότητες έχει να σχεδιάσει το «δικό του δέντρο ζωής»;

Κάθε παιδί, λοιπόν, φέρει ένα τέτοιο ασυνείδητο φορτίο. Η μοίρα του «μονάκριβου» παιδιού του ζευγαριού είναι ακόμα βαρύτερη. Αυτό είναι τελείως μόνο του, αποδέκτης όλων των επιθυμιών. Είναι «εκεί» για να τους ενώνει, να τους ικανοποιήσει, συχνά να τους στηρίζει.

Τα παιδιά αντιδρούν με διαφορετικούς τρόπους σε αυτή την κατάσταση. Ή θα αποδεχθούν το «δεδομένο» και θα ακολουθήσουν πειθήνια, ή θα επαναστατήσουν καταργώντας το, αναζητώντας με αγωνία και συχνά με βία την αυτονόμησή τους. Υπάρχουν, βέβαια, παιδιά που θα παγιδευτούν προσπαθώντας να εξισορροπήσουν σε αυτήν τη διαπραγμάτευση την εσωτερική τους σύγκρουση ανάμεσα στο «θέλω» του εαυτού τους και το «πρέπει» των γονιών τους. Είναι αυτά που θα πιεστούν και θα απαντήσουν με ψυχοσωματική γλώσσα ή κάποιο σύμπτωμα δηλωτικό της σύγκρουσής τους.

Έτσι, συναντάμε μοναχοπαίδια με κεφαλαλγία, που προσπαθούν να ταυτιστούν με την επιθυμία του πατέρα τους για μαθησιακές επιτυχίες, υπερτιμώντας τις δυνατότητές τους, μοναχοπαίδια με άγχος και συναισθηματικές αντιδράσεις έντονες, αποτέλεσμα της δυσκολίας τους για αποχωρισμό από τη μητέρα, αλλά και της μητέρας από αυτά, μοναχοπαίδια που θέτουν τον εαυτό τους στην «υπηρεσία» των γονιών.

Καλομαθημένο ή κακομαθημένο;

Είναι αλήθεια ότι τα φροντισμένα παιδιά αναπτύσσουν καλύτερη αυτοεκτίμηση και αίσθημα βασικής εμπιστοσύνης και ασφάλειας. Το μοναχοπαίδι ανάμεσα σε αυτούς τους δύο ενήλικες, που κατ' αποκλειστικότητα έχουν το βλέμμα τους στραμμένο πάνω του, είναι αλήθεια ότι «γεμίζει» συναίσθημα, θαυμασμό, προσοχή και φροντίδα. Στις οικογένειες με ένα παιδί, όμως, συχνά χάνεται το μέτρο σε όλα τα επίπεδα, οι σωστές αναλογίες, τα όρια (στοιχεία πολύ χρήσιμα στην ανατροφή του παιδιού).

Το αποτέλεσμα είναι να υπερτονίζονται τα «φυσιολογικά» χαρακτηριστικά του παιδιού, να υπερδυναμώνεται το εγώ του, να του καλλιεργείται μια υπερβολική ενασχόληση με τον εαυτό του, ένας υπερβολικός ναρκισσισμός. Έτσι δημιουργείται ένας «ψευδής εαυτός», υπερτιμημένος εξωτερικά και ταυτόχρονα υποτιμημένος εσωτερικά. Ένας εαυτός που στηρίζεται στο «φαίνεσθαι» μακριά από τις πραγματικές του αδυναμίες, ανάγκες και επιθυμίες.

Είναι αλήθεια, όμως, και το γεγονός ότι τα «υπερφροντισμένα» παιδιά αναπτύσσουν εγωκεντρική στάση και παραμορφωμένη αντίληψη της πραγματικότητας, με αρκετές δυσκολίες στην ένταξη τους στις ομάδες, αλλά και στη σύναψη και διατήρηση σχέσεων με τους άλλους.

Συμπερασματικά, σκόπιμο είναι οι γονείς να αποδέχονται τα παιδιά τους γι' αυτό που είναι, να μην παρασύρονται να τους προβάλλουν κάθε δική τους ασυνείδητη επιθυμία, ενώ παράλληλα να μπορούν να ορίζουν το μέτρο.

Η συνθήκη «ζούμε προς χάριν των παιδιών» δεν φαίνεται να βοηθάει ιδιαίτερα την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.

 

Διαβάστε επίσης...


Διαφήμιση