familylife.gr
Η ψυχική υγεία των βρεφών!
Ευρετήριο Άρθρου
Η ψυχική υγεία των βρεφών!
σελίδα 2
Όλες οι Σελίδες

PsixikiYgeiaΟ ψυχικός κόσμος του παιδιού δεν είναι τόσο απλός, όσο παλιά νομίζαμε.

Του Στέλιου Παπαβέντση MRCPCH DCH IBCLC, Παιδιάτρου, pediatros-thes.gr

Στην αρχή βρίσκεται η τρομακτική εμπειρία της γέννας. Το τραύμα της γέννας ως ένα βαθμό μας διαμορφώνει ως προς τον τρόπο αντίδρασης μας σε «εχθρικό» περιβάλλον. Λειτουργεί ως αρχέτυπο, μη συνειδητό για τους περισσότερους, όμως βασικό για όλες τις μελλοντικές μας εμπειρίες άγχους.

Το τραύμα της γέννας είναι τόσο πιο οδυνηρό, όσο πιο «αφύσικη», «βεβιασμένη» ήταν αυτή.

Υπάρχει ιδιαίτερα σε εκείνα τα μωρά που δεν βγήκαν στον κόσμο στην ώρα τους, όταν «ήθελαν», αλλά καθυστερημένα ή εσπευσμένα και με εξωτερική παρεμβολή, δηλαδή συχνά με αναίτια ιατρικοποίηση του τοκετού.

Πως είναι ο ψυχικός κόσμος ενός μωρού που βγαίνει για πρώτη φορά έξω στον κόσμο;

Σύμφωνα με τον D. W. Winnicott, διάσημο παιδίατρο και παιδοψυχίατρο του 20ου αιώνα, αυτό που λέμε μωρό δεν υπάρχει. Από την στιγμή της γέννας κι έπειτα, το μωρό δε μπορεί να διαχωριστεί από τη μητέρα του, από το άμεσο περιβάλλον του. Αρχικά το άτομο δεν είναι μία, ανεξάρτητη μονάδα. Υπάρχει μόνο η δυάδα μητέρας – βρέφους, μία, ενιαία μονάδα.

Η προσωπικότητα του μωρού δεν ξεκινάει ως ολόκληρη, αυτονομημένη. Κατά τους πρώτους έξι μήνες της ζωής το μωρό δεν έχει επίγνωση της ατομικότητάς του, του εαυτού του, με όριο σαφές από το περιβάλλον του. Το χεράκι του, το στήθος της μαμάς, η αγκαλιά της μαμάς, αποτελούν κομμάτια ενός ενιαίου κόσμου, που μόνο μετά τους έξι μήνες αρχίζει να διαχωρίζεται σε «εσωτερικός» και «εξωτερικός». Μόνο στο μεταγενέστερο αυτό στάδιο, το μωρό μας δείχνει μέσα από το παιχνίδι του ότι μπορεί να κατανοήσει πως έχει πράγματα «μέσα» του και πράγματα, πρόσωπα που έρχονται από «έξω».
Κατά τους πρώτους έξι μήνες λοιπόν της ζωής, η πρώιμη συναισθηματική ανάπτυξη του μωρού, πριν αυτό συνειδητοποιήσει τον εαυτό του (άρα και τους άλλους) ως ολόκληρο άτομο (άρα και τους άλλους ως ολόκληρα άτομα), είναι ζωτικά σημαντική: προβλήματα εδώ ανοίγουν το δρόμο για την ψυχοπαθολογία των ψυχώσεων αργότερα.

Η ψυχώσεις έχουν την αρχή τους σε διαταραχή στην συναισθηματική ανάπτυξη που προκύπτει πριν το παιδί έχει ξεκάθαρα αποκτήσει την αίσθηση ενός ολόκληρου ατόμου, ικανού για ολοκληρωμένες σχέσεις με άλλα ολόκληρα άτομα.

Πως λοιπόν προάγεται η ψυχική υγεία αυτής της εύθραυστης, ατελούς ύπαρξης;

Η ψυχική υγεία ενός παιδιού προάγεται κατά την ενασχόληση της μητέρας του με την συνεχή φροντίδα του. Η μητέρα προσφέρει μια αρκετά καλή φροντίδα στο βρέφος – δε μιλάει κανείς για τελειότητα – σε αυτά τα πρώιμα, κρίσιμα στάδια. Απαντάει έγκαιρα, ευαίσθητα, κατάλληλα και με συνέπεια στις ανάγκες του, στο κλάμα του. Αγαπάει με φυσικό τρόπο, αγκαλιάζοντας, χαϊδεύοντας, δίνοντας το στήθος της αδιαπραγμάτευτα. Αφήνει το μωρό να κυριαρχεί, προσαρμόζεται ενεργά και απόλυτα στο μωρό της. Προσφέρει πράγματα στον κατάλληλο για το μωρό τόπο και χρόνο. Δεν βάζει αυθαίρετους κανόνες ποσότητας και συχνότητας ταΐσματος, αλλά ακούει το μωρό της, ώστε τελικά η δυάδα βρίσκει, αργά ή γρήγορα, ένα ρυθμό, ένα βασικό μοτίβο ταΐσματος και γενικότερης φροντίδας που βολεύει.

Η μητέρα είναι αρκετά χαλαρή, φυσική. Αφοσιώνεται απλά στο παιδί της, αρκεί να της επιτρέπεται αυτό από τους γιατρούς και το άμεσο περιβάλλον της, να της επιτρέπεται να δρα όπως νιώθει, με τον δικό της τρόπο, δηλαδή με τον τρόπο του μωρού. Γίνεται βιολογικά συντονισμένη στην σπουδαία δουλειά του ειδικού προσανατολισμού στις ανάγκες του παιδιού της. Για να συναντήσει αυτές τις ανάγκες, ευαισθητοποιείται τόσο ώστε να αισθάνεται τον εαυτό της στη θέση του μωρού. Βλέπει πότε το μωρό της είναι έτοιμο για το επόμενο στάδιο, δεν βιάζεται, δεν εκβιάζει. Προσφέρει προσεκτικά καινούργια ερεθίσματα, με φειδώ, και σύμφωνα με την κάθε φορά ικανότητα του μωρού της να τα αντιμετωπίσει. Γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλον τι πρέπει να κάνει – καλύτερα από γιατρούς, άλλους ειδικούς, συγγενείς και φίλους.

Δε χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα έξυπνη ή διαβασμένη. Απλά στοργική, αφοσιωμένη. Με αυτόν τον τρόπο βοηθάει το παιδί της να σχηματίσει σταδιακά ένα όριο ανάμεσα στον εαυτό του και την εξωτερική πραγματικότητα, ακόμα-ακόμα να σχηματίσει την ίδια την ιδέα της εξωτερικής πραγματικότητας. Με αυτόν τον τρόπο επίσης προλαμβάνει μορφές άγχους που μπορεί να εκδηλωθούν σε αυτήν την ηλικία και που στην ενήλικη ζωή είναι πιθανό να εμφανιστούν μέχρι και ως ψυχώσεις, παράνοια, τρέλα.

Η διαδικασία απλοποιείται τα μέγιστα όταν το μωρό φροντίζεται από ένα πρόσωπο, με μία τεχνική φροντίδας. Η «μονοτονία», η σταθερότητα στον τρόπο που η συγκεκριμένη μαμά αγκαλιάζει, παρηγορεί, ταΐζει, είναι ο μόνος τρόπος για να ανοίξουν οι πόρτες του δυναμικού του συγκεκριμένου μωρού, για να του προσφερθεί πλούτος.

Μια ανθρώπινη ύπαρξη πρέπει να φέρνει όλη την ώρα τον κόσμο προς το βρέφος σε μια μορφή κατανοητή για αυτό, απλουστευτική και περιορισμένη, κατάλληλη για τις ανάγκες και τις δυνατότητές του. Για αυτό τον λόγο ένα μωρό δε μπορεί να υπάρξει μόνο του ούτε για λίγα λεπτά ή ώρες, από ψυχολογική και σωματική άποψη έχει πραγματική ανάγκη αρχικά από έναν άνθρωπο να το φροντίζει.

Από τη δική μας σκοπιά, στα πρώτα στάδια το μωρό είναι αχόρταγο, άπληστο, εγωκεντρικό, απαιτητικό, μια διαρκής ενόχληση. Έτσι πρέπει να είναι, αρχικά τουλάχιστον οι ανάγκες του είναι απόλυτες!

Το μωρό δεν αναγνωρίζει την μαμά ως μαμά. Μικρά κομματάκια από επεισόδια θηλασμού, από πρόσωπα και εκφράσεις, από ήχους γνώριμους και από μυρωδιές, μόνο σιγά – σιγά συνενώνονται, όπως τα κομμάτια ενός παζλ, για να γίνουν κάποια στιγμή, μετά τους έξι μήνες της ζωής, το ζωντανό πλάσμα που λέγεται μητέρα.

Ο πρώτος ισχυρός σύνδεσμος που το μωρό δημιουργεί με ένα εξωτερικό αντικείμενο είναι με το στήθος της μάνας του. Από ψυχολογική άποψη το βρέφος παίρνει το στήθος της μάνας του ως κομμάτι του εαυτού του, αλλά και η μητέρα δίνει το γάλα της στο μωρό της ως κομμάτι του εαυτού της. Ένα μωρό που δεν έχει ένα σταθερό πρόσωπο να το φροντίζει, δηλαδή να μαζεύει τα διάσπαρτα «κομμάτια» του, ξεκινάει τη ζωή με μια αναπηρία στην ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του.



 

Διαβάστε επίσης...


Διαφήμιση