familylife.gr
Συζητάμε με τη Λίλιαν Σουμέλη, Οικογενειακή Σύμβουλος & Ψυχολόγος για το Πένθος στο Παιδί!

lilian soumeliΔεν είναι λίγες οι φορές που οι γονείς πρέπει να εξηγήσουν σε ένα μικρό παιδί τι είναι ο θάνατος και το πένθος.

Πως μπορεί ένα μικρό παιδί να καταλάβει χωρίς να τρομάξει ή να αγχωθεί αυτές τις έννοιες που είναι μακριά από την δική του ψυχοσύνθεση.

Ζητήσαμε από τη Λίλιαν Σουμέλη, ψυχολόγος και οικογενειακή σύμβουλος -πιστοποιημένη σε θέματα σοβαρής αρρώστιας & πένθους από τη Μέριμνα-, να μας μιλήσει για το παιδί και το πένθος.

Τι πρέπει να αποφεύγουμε όταν ένα παιδάκι έρχεται αντιμέτωπο με την απώλεια ενός αγαπημένου του ανθρώπου; Ποιες λέξεις πρέπει να λέμε και ποιες πρέπει να αποφεύγουμε;

Συνέντευξη στη Σκοπελίτη Μαρία

Τι σημαίνει θάνατος για ένα παιδί;

Ο θάνατος είναι το οριστικό, το αμετάκλητο τέλος μίας σχέσης την οποία έχουμε αναπτύξει. Το παιδί στην προσπάθειά του να καταλάβει τη σημασία του θανάτου θέτει φυσιολογικά ερωτήματα όπως π.χ. γιατί πεθαίνουν οι άνθρωποι; πότε εσύ θα πεθάνεις; τα ζώα πεθαίνουν;

Για το παιδί προσχολικής ηλικίας ο θάνατος είναι ένα αναστρέψιμο γεγονός και τον βιώνει ως εγκατάλειψη.

Για τo παιδί σχολικής ηλικίας με τη σταδιακή ανάπτυξη των γνωστικών λειτουργιών και της λογικής σκέψης αρχίζει να κατανοεί καλύτερα τη μονιμότητα του θανάτου αλλά παρόλα αυτά κάποιες φορές ότι ο θάνατος μπορεί να αποφευχθεί.

Για τον έφηβο υπάρχει μία ρεαλιστική κατανόηση του θανάτου.

Πως βιώνει ένα παιδί το πένθος;

Η λύπη και το κενό που αισθανόμαστε εξαιτίας του θανάτου αγαπημένου προσώπου ονομάζεται πένθος.

Ο θρήνος είναι η συναισθηματική διεργασία που κάνει το άτομο να προσαρμοστεί στην απώλεια και είναι ιδιαίτερα επίπονη για το παιδί.

Το κάθε παιδί βιώνει και εκφράζει το πένθος με τον δικό του τρόπο, διαφορετικά από τον ενήλικα.

Συνήθως το παιδί θρηνεί σταδιακά. Τη μία στιγμή μπορεί να είναι θλιμμένο και την επόμενη να παίζει και να γελά εκφράζοντας τον θρήνο του μέσα από το παιχνίδι, τη ζωγραφική.

Ο έφηβος βιώνει τον θρήνο του θανάτου πολύ έντονα. Ο πόνος της απώλειας έρχεται να προστεθεί σε μία ήδη δύσκολη περίοδο της ζωής του, που ψάχνει την ταυτότητά του και νιώθει μεγάλη ανασφάλεια.

Λέξεις όπως θάνατος ή πεθαμένος θα πρέπει να τις αποφεύγουμε;

Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής. Επιβάλλεται λοιπόν να χρησιμοποιούμε τις λέξεις θάνατος ή πεθαμένος για να προσδιορίσουμε με ακρίβεια το γεγονός του θανάτου.

Δυστυχώς στην ελληνική κοινωνία θεωρείται ακόμη μακάβριο ή ταμπού να τις χρησιμοποιούμε, είτε στον προφορικό είτε στον γραπτό λόγο.

Σίγουρα η ένταξη της λέξης θάνατος στην καθημερινή μας ζωή, βοηθά στην εξοικείωση του ατόμου ανεξαρτήτου ηλικίας με την πραγματικότητα του θανάτου και τη διαχείριση του πένθους.

Πως εξηγούμε στο παιδί τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου ή του κατοικίδιου ζώου του;

Η ενημέρωση για τον θάνατο θα πρέπει να γίνεται εγκαίρως, από τον γονιό με τον οποίο το παιδί νιώθει μεγαλύτερη συναισθηματική ασφάλεια και με ειλικρινές, σαφές, κατανοητό λεξιλόγιο, με ένα ξεκάθαρο τρόπο αλλά και με πολύ αγάπη και τρυφερότητα.

Η ενημέρωση αφορά όλα τα παιδιά ανεξαρτήτως ηλικίας λαμβάνοντας πάντα υπόψη την ικανότητα κατανόησης τους σε σχέση με την ηλικία τους.

Στόχος είναι να δημιουργηθεί η κατάλληλη ατμόσφαιρα και να δοθεί χώρος στο παιδί, να εκφράσει στο δικό του χρόνο και μέσα από τις καθημερινές δραστηριότητές του απορίες του σχετικά με το γεγονός του θανάτου, τι πραγματικά συνέβει στο αγαπημένο του πρόσωπο, να εκφράσει τα συναισθήματά του.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η ενημέρωση από τους γονείς προς το παιδί μπορεί να πάρει τη μορφή της επανάληψης.

Δηλαδή, το μικρό παιδί έχει την συναισθηματική και γνωστική ανάγκη να θέτει κατ'επανάληψη τις ίδιες ερωτήσεις σχετικά με το θάνατο π.χ.«τι σου συμβαίνει όταν είσαι πεθαμένος;» για να κατανοήσει και να «επιβεβαιώσει» το γεγονός αλλά και τις αλλαγές που θα συμβούν στη ζωή του π.χ. «και τώρα...ποιος θα με πηγαίνει στο σχολείο;»

Οι γονείς θα πρέπει να στηρίξουν το παιδί ακούγοντας το με προσοχή και απαντώντας στις ερωτήσεις του, πάντα με τον ίδιο ακριβή αληθινό τρόπο και κυρίως με κατανόηση και αποδοχή για να νιώσει στοργή, εμπιστοσύνη και ασφάλεια που τόσο χρειάζεται ένα παιδί που πενθεί το αγαπημένο του πρόσωπο ή κατοικίδιο ζωάκι του.

Συχνά ο θάνατος του κατοικίδιου ζώου είναι η πρώτη επαφή και «εξοικείωση» του παιδιού με την διεργασία του θρήνου και την προσαρμογή του στην απώλεια.

Τι δεν πρέπει να πούμε στο παιδί;

Το λεξιλόγιο, οι λέξεις ή οι φράσεις που οι ενήλικες θα χρησιμοποιήσουν για να επικοινωνήσουν στο παιδί το θάνατο παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία του θρήνου και την προσαρμογή του στο πένθος.

Ενδεικτικά θα πρέπει να λέμε π.χ. το αγαπημένο πρόσωπο πέθανε κι όχι «έφυγε» διότι το παιδί καταλαβαίνει ή ελπίζει ότι το αγαπημένο πρόσωπο θα ξαναγυρίσει και όχι «κοιμήθηκε» διότι συνδυάζει τον θάνατο με τον ύπνο και φοβάται να κοιμηθεί το βράδυ.

Θα πρέπει να μιλάμε με απλό τρόπο π.χ. για την ταφή του αγαπημένου προσώπου κι όχι ότι βρίσκεται «στον ουρανό» και «σε κοιτάζει».

Αυτό φοβίζει το παιδί και του δημιουργεί την αίσθηση ότι «παρακολουθείται» δημιουργώντας του άγχος και ένοχες για ότι κάνει.

Tι είδους προσέγγιση είναι καλό να ακολουθούν οι γονείς για να βοηθήσουν το παιδί τους στην ομαλή διαχείριση του πένθους του;

Θα αναφερθώ ενδεικτικά σε στάσεις και συμπεριφορές των γονιών, ως παράγοντες που ευνοούν στην διευκόλυνση του παιδιού στο θρήνο και την προσαρμογή του στην απώλεια.

Συχνά οι γονείς ρωτούν αν το παιδί θα πρέπει να παρίσταται στην κηδεία. Το παιδί μέσο της κηδείας έχει τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα του θανάτου και να αποχαιρετήσει το νεκρό.

Η κηδεία μπορεί να προσφέρει στήριξη και παρηγοριά ιδιαίτερα στον έφηβο.

Oι γονείς απαραίτητα θα πρέπει να ρωτήσουν το παιδί, αν θέλει να παρευρεθεί στην κηδεία και στη συνέχεια να το προετοιμάσουν σχετικά.

Σημαντικό είναι ο γονιός να σεβαστεί την συναισθηματική ετοιμότητα ή μη του παιδιού για την παρουσία του παιδιού στις τελετουργίες που θα ακολουθήσουν.

Για παράδειγμα πολύ βοηθητικό θα είναι οι γονείς να λειτουργήσουν διαμεσολαβητικά στην κηδεία και να αφήσουν ένα λουλουδάκι, μία καρτούλα, μία ζωγραφιά που έφτιαξε το παιδί για να αποχαιρετήσει το αγαπημένο του πρόσωπο.

Το παιδί μαθαίνει να θρηνεί με τη μίμηση παρατηρώντας τους ενήλικες. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό οι γονείς να εκφράζουν και να επικοινωνούν τα δικά τους συναισθήματα (π.χ. να κλάψουν μπροστά του) με το παιδί διότι του δίνουν τη δυνατότητα να κατανοήσει ότι αυτό που του συμβαίνει είναι κάτι το φυσιολογικό.

Έτσι το παιδί νιώθει πιο ελεύθερο να μιλήσει, να εκφράσει τα συναισθήματά του και τις απορίες του σχετικά με τον θάνατο.

Επιπλέον, πηγή ασφάλειας για το παιδί είναι η άμεση επαναφορά στο καθημερινό πρόγραμμά του.

Το συνεχές υποστηρικτικό πλαίσιο που θα έχει το παιδί από τους γονείς, την ευρύτερη οικογένεια, το φιλικό περιβάλλον και το σχολείο είναι καθοριστικής σημασίας στην ομαλή διαχείριση του πένθους.

Τέλος, η ανάμνηση και «συνέχιση» της σχέσης του παιδιού με το νεκρό αγαπημένο πρόσωπο, για παράδειγμα μέσω μίας φωτογραφίας, της επίσκεψης στον τάφο ή στην παραλία- θάλασσα σε περίπτωση αποτέφρωσης) βοηθάει πολύ το παιδί να μειώσει την ένταση του θρήνου.

Σας ευχαριστώ πολύ.