familylife.gr
Προστασία από τον καλοκαιρινό ήλιο
Ευρετήριο Άρθρου
Προστασία από τον καλοκαιρινό ήλιο
Σελίδα 2
Όλες οι Σελίδες

Καλοκαιρινός ήλιος: Ας συστηθούμε και ας προστατευτούμε Κάθε καλοκαίρι, ακούμε διάφορα για τον ήλιο, την υπεριώδη ακτινοβολία, τις βλαβερές συνέπειές, τις ώρες που πρέπει να κάνουμε ηλιοθεραπεία, το αντιηλιακό που πρέπει να χρησιμοποιούμε, κ.λπ.

Φέτες, ας ενημερωθούμε σωστά με την πολύτιμη βοήθεια του κ. Βασίλειου Χρ. Κατσιμπούλα, και ας πάρουμε τα... μέτρα μας.

του Βασίλειου Χρ. Κατσιμπούλα, δερματολόγου-αφροδισιολόγου, επιμέλεια: Bασιλική Ξανθού

Οι υπεριώδεις ακτινοβολίες

Τις ακούμε συνεχώς διότι αναφέρονται ως οι πλέον επικίνδυνες από τις ακτίνες του ήλιου, αλλά και διότι αναγράφονται στα περισσότερα αντιηλιακά σκευάσματα. Ήρθε λοιπόν η ώρα να τις «αποκαλύψουμε».

Οι υπεριώδεις ακτίνες είναι μερικές μόνο από τις ακτίνες που εκπέμπονται από τον ήλιο. Φανταστείτε τον ήλιο σαν ένα σταθμό πυρηνικής ενέργειας μέσα στον οποίο παράγεται ένα ευρύ φάσμα ορατών και αόρατων ακτίνων. Από αυτές, όμως, μόνο τα τρία δισεκατομμυριοστά φτάνουν ως την επιφάνεια της γης. Από το σύνολο αυτών, το 48% είναι ορατές ακτίνες. Οι άλλες είναι αόρατες και διακρίνονται σε υπέρυθρες (ποσοστό 46%) και υπεριώδεις (6%). Οι υπεριώδεις ακτινοβολίες (Ultra Violet όπως αποκαλούνται στην αγγλική γλώσσα) χωρίζονται σε τρεις υποκατηγορίες: UVA, UVB και UVC. Αυτές υποδεικνύονται από τους ειδικούς ως οι πλέον βλαβερές για το δέρμα διότι προκαλούν όχι μόνο εγκαύματα αλλά και άλλες σοβαρότερες δερματικές παθήσεις.

Οι ακτίνες UVA χαρακτηρίζονται από την ικανότητά τους να διαπερνούν την επιδερμίδα σε ιδιαίτερα μεγάλο βάθος, χωρίς ωστόσο να προκαλούν εγκαύματα. Χάρη σ' αυτές αποκτά η επιδερμίδα το μπρούντζινο χρώμα, που αποτελεί το σήμα κατατεθέν του καλοκαιριού. Επειδή, όμως, φθάνουν έως και τις βαθύτερες στοιβάδες του δέρματος, ενδέχεται να προξενήσουν μεγάλη ζημιά στο κολλαγόνο και την ελαστίνη, τις ουσίες που μας χαρίζουν ένα λείο και χωρίς ρυτίδες δέρμα. Οι ακτινοβολίες UVA «ενοχοποιούνται» σημαντικά λοιπόν για την αφυδάτωση και την πρόωρη γήρανση του δέρματος, ενώ μακροχρόνια κάνουν τον οργανισμό περισσότερο ευάλωτο σε μολύνσεις και εκδήλωση διαφόρων καρκινοπαθειών στο δέρμα.

Οι ακτίνες UVB λέγονται ακτίνες μικρού μήκους διότι δεν διαπερνούν την επιδερμίδα σε μεγάλο βάθος. Δρουν δηλαδή στην εξωτερική στοιβάδα του δέρματος. Αυτό όμως δεν τους προσδίδει μικρότερη επικινδυνότητα. Μπορούν να καταστρέψουν τους ιστούς και τα κύτταρα του δέρματος και προξενούν εγκαύματα καθώς και δερματικούς καρκίνους.

Οι τελευταίες από τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου, οι ακτίνες UVC, θεωρούνται λιγότερο επικίνδυνες διότι φιλτράρονται από το όζον και έτσι εμποδίζεται η διέλευσή τους στην επιφάνεια της γης. Το πρόβλημα της συνεχώς αυξανόμενης τρύπας του όζοντος συσχετίζεται ωστόσο άμεσα με τις εν λόγω ακτίνες καθώς συρρικνώνεται ο ρυθμός απορρόφησης της βλαβερής υπεριώδους ακτινοβολίας από το όζον. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι κάθε καταστροφή στο στρώμα του όζοντος κατά 1%, αντιστοιχεί σε βλαβερή επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας κατά 3%.

Μελανίνη: τo όπλο μας απέναντι στον ήλιο

Ο φυσικός μηχανισμός προστασίας του οργανισμού απέναντι στον ήλιο ονομάζεται μελανίνη. Πρόκειται για μια χρωστική ουσία του δέρματος, η οποία παράγεται σταδιακά από μια ειδική ομάδα κυττάρων, τα μελανοκύτταρα, που βρίσκονται στην (τελευταία) βασική στοιβάδα της επιδερμίδας. Ο «προορισμός» της είναι η προστασία του δέρματος από τις βλαπτικές επιδράσεις της ηλιακής ακτινοβολίας. Η μελανίνη συντίθεται σε μεγάλο βαθμό όταν το δέρμα εκτίθεται στον ήλιο.

Συγκεκριμένα, η παραγωγή της αρχίζει περίπου 48 ώρες μετά την αρχική έκθεση στον ήλιο. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει η έκθεσή μας στις ακτίνες του ήλιου να γίνει προοδευτικά προκειμένου να μπορέσει το δέρμα να παράγει σιγά-σιγά μικρές ποσότητες μελανίνης. Πρέπει δηλαδή να δώσουμε χρόνο στο δέρμα ώστε να αρχίσει να προετοιμάζεται για την άμυνά του έναντι του ήλιου. Με την πάροδο των ημερών αυξάνονται οι ποσότητες της παραγόμενης ουσίας και έτσι δημιουργείται η «ασπίδα» της μελανίνης.

Η μελανίνη ωστόσο από μόνη της δεν αρκεί για να προστατεύσει το δέρμα. Επιβάλλονται και άλλα προστατευτικά μέτρα, ώστε να αποφύγουμε τις βλαβερές συνέπειες της ηλιακής ακτινοβολίας.

Το μελάνωμα

Η μείωση του στρώματος του όζοντος έχει οδηγήσει τα τελευταία χρόνια σε σταδιακή αύξηση της ηλιακής ακτινοβολίας που φθάνει μέχρι τη γη και οι βλαβερές συνέπειές της έχουν άμεσο αντίκτυπο στην αύξηση των δερματικών καρκίνων. Στην Ελλάδα, υπολογίζεται πως περίπου ένας στους πέντε Έλληνες θα προσβληθεί από κάποιο είδος καρκίνου του δέρματος στη διάρκεια της ζωής του. Η πιθανότητα ανάπτυξης μελανώματος είναι 88 φορές μεγαλύτερη μετά την ηλικία των 15 ετών. Στα παιδιά η ανάπτυξη μελανώματος είναι σπάνια. Στις Η.Π.Α. ένας στους 87 ανθρώπους αναπτύσσει μελάνωμα. Μια αύξηση 1800% από το 1930!

Ο καρκίνος του δέρματος αν διαγνωσθεί έγκαιρα στις περισσότερες περιπτώσεις (όταν πρόκειται για βασικοκυτταρικό ή ακανθοκυταρικό επιθηλίωμα) θεραπεύεται οριστικά χωρίς κανένα κίνδυνο για τη ζωή του ασθενούς. Αντίθετα, το μελάνωμα, αν και αποτελεί το 5% περίπου των δερματικών καρκίνων, είναι πολύ επιθετική μορφή καρκίνου με κακή πρόγνωση που οδηγεί στον θάνατο. Αναπτύσσεται ή πάνω σε προϋπάρχουσες ελιές (σπίλους) ή σαν μια νέα δερματική βλάβη.

Η έγκαιρη διάγνωση, η ταχεία χειρουργική αφαίρεση και η θεραπεία αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης του ασθενούς. Υπολογίζεται πως περίπου 8 στους 10 που θα προσβληθούν από μελάνωμα, μπορούν να σωθούν αν η διάγνωση είναι έγκαιρη. Ένας στους 100 σήμερα κινδυνεύει από αυτήν την επιθετική μορφή καρκίνου.

Περισσότερο κινδυνεύουν τα άτομα με ανοιχτό δέρμα, ανοιχτού χρώματος μαλλιά και ματιά και με περισσότερους από 100 «συγγενείς σπίλους», δηλαδή ελιές που έχουν από τη γέννησή τους στο δέρμα τους, καθώς και όσοι έχουν πάνω από τρεις «δυσπλαστικούς σπίλους», δηλαδή ελιές που έχουν ανώμαλο χρώμα, σχήμα και επιφάνεια ή που αλλάζουν γρήγορα, χρώμα, σχήμα, επιφάνεια ή σκουραίνει το χρώμα τους ή ματώνουν.

Ιδιαίτερος κίνδυνος υπάρχει για τα άτομα που έχουν υποστεί πάνω από 3 (τρία) ηλιακά εγκαύματα στην διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Οι συχνότερες θέσεις ανάπτυξης κακοήθους μελανώματος είναι η πλάτη για τους άνδρες και οι κνήμες για τις γυναίκες. Ακόμα περισσότερες πιθανότητες έχουν τα άτομα με τα παραπάνω χαρακτηριστικά αλλά και ιστορικό καρκίνου δέρματος στην οικογένειά τους...

Είναι προτιμότερο να αφαιρούνται «ύποπτες ελιές» που τελικά αποδεικνύονται «αθώες» παρά να παραμείνει κάποια ελιά που με την πάροδο του χρόνου μπορεί να εξελιχθεί σε μελάνωμα! Τα άτομα με τα παραπάνω χαρακτηριστικά θα πρέπει τουλάχιστον μια φορά τον χρόνο να εξετάζονται από δερματολόγους.

Η αντιηλιακή προστασία για τα παιδιά

Η προστασία των παιδιών από τον ήλιο πρέπει να γίνεται για να προληφθεί τόσο η άμεση, οξεία επίδραση της ακτινοβολίας όσο και η μακροχρόνια, συσσωρευτική επίδρασή της. Οι υπεριώδεις ακτινοβολίες τύπου UVB, οι οποίες φτάνουν μέχρι την εξωτερική στοιβάδα του δέρματος, ευθύνονται κυρίως για την άμεση επίδραση, ενώ για τη μακροχρόνια επίδραση ευθύνονται οι ακτίνες τύπου UVA, οι οποίες εισχωρούν πολύ βαθιά στο δέρμα.

Η πρώτη (άμεση) εκδηλώνεται με φωτοδερματίτιδες, ερυθήματα, εγκαύματα. Η άλλη (χρόνια) εκδηλώνεται με ρυτίδες, πανάδες, κηλίδες, μελανώματα. Ένα αντιηλιακό σκεύασμα, το οποίο θα «μπλοκάρει» τις ακτινοβολίες UVA και UVB να εισχωρήσουν στο δέρμα, είναι το πρώτο... αξεσουάρ του καλοκαιριού που πρέπει να προμηθευτούμε για τα παιδιά. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δείξουμε ως προς τον δείκτη προστασίας που αναγράφεται επάνω στο αντιηλιακό.

Ο δείκτης προστασίας είναι ο «μαγικός» αριθμός ο οποίος δείχνει πόσες φορές περισσότερο μπορεί να μείνει κάτω από τον ήλιο το παιδί που το φορά σε σχέση με το χρονικό διάστημα που επιτρέπεται να μείνει κάτω από τον ήλιο χωρίς αυτό. Για παράδειγμα, εάν ένα παιδί μπορεί να εκτεθεί στην ηλιακή ακτινοβολία για διάστημα δέκα λεπτών, όταν χρησιμοποιήσει αντιηλιακό με δείκτη προστασίας 15, τότε μπορεί να μείνει εκτεθειμένο με ασφάλεια στον ήλιο για χρονικό διάστημα 150 λεπτά [10 (λεπτά) επί 15 (δείκτης προστασίας)], δηλαδή για δυόμισι ώρες. Μετά από το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, το παιδί χρειάζεται εκ νέου αντιηλιακή προστασία.

Οι ειδικοί συνιστούν επίσης να κάνουμε μια μικρή δοκιμή επάνω στο δέρμα του παιδιού προτού αγοράσουμε το αντιηλιακό, ώστε να αποφύγουμε την πρόκληση ερεθισμών και αλλεργιών στη χρήση του. Καλό είναι επίσης να τηρούνται οι χρόνοι ανανέωσης του αντιηλιακού επάνω στο δέρμα κατά τις υποδείξεις των ειδικών, αλλά και τις οδηγίες που αναγράφονται επάνω στο σκεύασμα. Αδιάβροχο ή μη, το αντιηλιακό πρέπει να απλώνεται κάθε δύο περίπου ώρες και πάντοτε μετά από μπάνιο ή έντονη εφίδρωση. Σημαντικό είναι επίσης να απλώνεται επάνω σε στεγνό και καθαρό δέρμα, διότι απορροφάται καλύτερα.

Πολλές φορές η λάθος επιλογή ή εφαρμογή αντιηλιακών προκαλεί μακροπρόθεσμα ατέλειες (φακές, εφηλίδες, σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις, μέλασμα, φωτογήρανση) που προσπαθούν τα άτομα να καλύψουν χρησιμοποιώντας καλλυντικά σκευάσματα. Το 30% περίπου των γυναικών χρησιμοποιεί καλυπτικό προϊόν, make up με μορφή κρέμας, ρευστή υφή, stick, compact κρέμα ή πούδρα, κρέμα με χρώμα ή στερεή κρέμα για να καλύψει κηλίδες φωτογήρανσης που ίσως να μην είχαν εμφανιστεί ή να ήταν ηπιότερες αν είχε εφαρμοστεί σχολαστική αντιηλιακή προστασία από νεαρή ηλικία.

Ακόμα και στα κραγιόν ή lipstick, πρέπει να προτιμώνται αυτά με δείκτη αντιηλιακής προστασίας. Η σημασία της πρόληψης είναι σημαντική για τη διατήρηση υγιούς και νεανικής επιδερμίδας.



 

Διαβάστε επίσης...